Nhạc tự sáng tác bị dùng trong video người khác: tách quyền tác giả bài hát và quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ai được khiếu nại cái gì

Khi bài hát bạn tự sáng tác bị dùng làm nhạc nền video của người khác, thường có tới ba lớp quyền bị đụng tới: quyền tác giả với bài hát (giai điệu, lời), quyền của người biểu diễn với phần hát hoặc chơi nhạc, và quyền của nhà sản xuất bản ghi âm với chính tệp âm thanh. Ai nắm lớp nào thì khiếu nại lớp đó. Nếu bạn tự viết, tự hát, tự thu, bạn có thể nắm cả ba; nếu có người khác tham gia, phải tách ra trước khi gửi yêu cầu gỡ.

Ba lớp quyền trong một bài hát được phát hành

Lớp quyền	Đối tượng	Ai thường nắm	Căn cứ
Quyền tác giả	Tác phẩm âm nhạc: giai điệu, hoà âm, lời ca	Nhạc sĩ, người viết lời	Điểm d khoản 1 Điều 14, Điều 19, 20 Luật Sở hữu trí tuệ
Quyền của người biểu diễn	Cuộc biểu diễn: giọng hát, phần chơi nhạc cụ	Ca sĩ, nhạc công (hoặc bên đầu tư cuộc biểu diễn)	Khoản 1 Điều 16, Điều 29, điểm a khoản 1 Điều 44
Quyền của nhà sản xuất bản ghi âm	Bản ghi âm: tệp âm thanh đã định hình	Người khởi xướng và chịu trách nhiệm việc thu âm lần đầu	Khoản 3 Điều 16, Điều 30, điểm b khoản 1 Điều 44

Hai lớp sau gọi chung là quyền liên quan đến quyền tác giả (khoản 3 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ hợp nhất 2026). Điểm cần nhớ: khoản 4 Điều 6 Nghị định 17/2023/NĐ-CP mô tả tác phẩm âm nhạc là tác phẩm thể hiện dưới dạng nhạc nốt hoặc ký tự âm nhạc khác "không phụ thuộc vào việc trình diễn hay không trình diễn". Bài hát tồn tại độc lập với bản thu. Một bài hát có thể có nhiều bản thu, mỗi bản thu có nhà sản xuất riêng, nhưng tác giả bài hát vẫn chỉ là bạn.

Thời hạn bảo hộ cũng khác nhau. Quyền tài sản của tác giả bài hát kéo dài suốt cuộc đời tác giả và năm mươi năm tiếp theo năm tác giả chết (điểm b khoản 2 Điều 27). Quyền của nhà sản xuất bản ghi âm được bảo hộ năm mươi năm tính từ năm tiếp theo năm công bố (khoản 2 Điều 34). Quyền của người biểu diễn được bảo hộ năm mươi năm tính từ năm tiếp theo năm cuộc biểu diễn được định hình (khoản 1 Điều 34).

Bạn thuộc kịch bản nào?

Kịch bản 1: tự viết, tự hát, tự thu

Đây là trường hợp phổ biến với người làm nhạc độc lập. Điều 37 Luật Sở hữu trí tuệ: tác giả sử dụng thời gian, tài chính, cơ sở vật chất của mình để sáng tạo thì có cả quyền nhân thân và quyền tài sản. Điểm a, b khoản 1 Điều 44 áp dụng logic tương tự cho người biểu diễn và nhà sản xuất bản ghi âm tự đầu tư. Bạn nắm trọn ba lớp và có thể khiếu nại toàn diện.

Kịch bản 2: bạn viết, người khác hát và thu

Ví dụ bạn viết bài, một ca sĩ thu âm ở phòng thu của họ. Bạn là tác giả; ca sĩ (hoặc bên đầu tư) nắm quyền biểu diễn và bản ghi âm, trừ khi có thoả thuận khác. Khi bản thu đó bị dùng trong video người khác, bạn khiếu nại được trên tư cách tác giả bài hát; ca sĩ hoặc phòng thu khiếu nại trên tư cách quyền liên quan. Hai bên nên phối hợp, vì khiếu nại của một bên có thể bị phản đối với lý do "đã được bên kia cho phép".

Kịch bản 3: bạn thuê phòng thu, nhạc công

Khoản 3 Điều 44 quy định tổ chức, cá nhân giao kết hợp đồng với người khác thực hiện cuộc biểu diễn, bản ghi âm là chủ sở hữu các quyền tương ứng, trừ khi có thoả thuận khác. Nếu bạn ký hợp đồng thuê phòng thu, thuê nhạc công và trả tiền, bạn thường là chủ sở hữu bản ghi âm. Nhạc công vẫn giữ quyền nhân thân của người biểu diễn (được giới thiệu tên, bảo vệ sự toàn vẹn hình tượng biểu diễn) theo khoản 1 và 2 Điều 29. Hãy giữ hợp đồng và chứng từ thanh toán, vì đó là chứng cứ quyền theo khoản 3 Điều 77 Nghị định 17/2023.

Kịch bản 4: bạn đã ký với nhà phát hành

Nếu bạn đã chuyển nhượng quyền hoặc trao độc quyền khai thác cho một công ty phát hành, khoản 5 Điều 44 Luật Sở hữu trí tuệ cho thấy bên được chuyển giao có thể là chủ sở hữu các quyền tương ứng. Khi đó công ty thường là bên đứng ra xử lý, và nhiều hợp đồng ghi rõ điều này. Bạn vẫn giữ quyền nhân thân như được nêu tên (khoản 2 Điều 19), vì quyền này không chuyển nhượng được.

Video dùng nhạc của bạn kiểu nào, khiếu nại phần nào

Cách dùng trong video	Quyền bị xâm phạm	Ai khiếu nại
Ghép nguyên bản thu của bạn làm nhạc nền	Quyền tác giả (sao chép, truyền đạt); quyền người biểu diễn; quyền nhà sản xuất bản ghi âm (sao chép, truyền đạt)	Tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm
Cắt một đoạn điệp khúc, đổi tốc độ, đổi cao độ	Như trên; bản ghi âm bị "trích, ghép" (điểm a khoản 2 Điều 67 NĐ 17/2023)	Như trên
Người khác tự hát lại bài của bạn và thu	Chỉ quyền tác giả (sao chép, làm phái sinh nếu cải biên, truyền đạt)	Tác giả bài hát
Dùng giai điệu của bạn, viết lời mới	Quyền làm tác phẩm phái sinh; có thể cả quyền toàn vẹn tác phẩm nếu xuyên tạc	Tác giả bài hát
Dùng bản phối khí không lời do bạn làm	Quyền tác giả với phần phối (nếu có tính sáng tạo) và quyền bản ghi âm	Bạn với tư cách người phối và nhà sản xuất

Nghị định 341/2025/NĐ-CP có điều riêng cho từng lớp: Điều 16 về sao chép tác phẩm, Điều 15 về truyền đạt tác phẩm đến công chúng, Điều 20 về sao chép cuộc biểu diễn, Điều 26 về sao chép bản ghi âm, ghi hình. Khoản 3 Điều 26 quy định phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi trích ghép bản ghi âm, ghi hình mà không được phép. Biết đúng điều nào giúp đơn yêu cầu xử phạt của bạn rõ ràng hơn.

Chuẩn bị bằng chứng cho từng lớp quyền

• Cho quyền tác giả: bản nhạc, bản ghi lời viết tay hoặc tệp soạn thảo có ngày, bản thu nháp đầu tiên (kể cả ghi âm bằng điện thoại khi mới nghĩ ra giai điệu), tin nhắn gửi bạn bè nghe thử. Khoản 2 Điều 77 Nghị định 17/2023 chấp nhận các tài liệu chứng minh việc tạo ra tác phẩm.
• Cho quyền người biểu diễn: tệp thu từng đường giọng riêng, video quay lúc thu âm.
• Cho quyền nhà sản xuất bản ghi âm: tệp dự án phần mềm thu âm có các rãnh riêng, tệp xuất gốc chất lượng cao, hợp đồng thuê phòng thu và nhạc công, hoá đơn thanh toán.
• Chứng cứ công bố: đường dẫn phát hành sớm nhất, ghi tên bạn theo cách thông thường. Điều 198a Luật Sở hữu trí tuệ giả định người được nêu tên trên bản định hình đầu tiên là chủ thể quyền nếu không có chứng cứ ngược lại.

Cân nhắc đăng ký quyền tác giả cho bài hát và đăng ký quyền liên quan cho bản ghi âm nếu bài có giá trị khai thác. Khoản 3 Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ giúp bạn không phải chứng minh quyền khi tranh chấp, trừ khi có chứng cứ ngược lại.

Gửi yêu cầu gỡ: viết sao cho người duyệt hiểu bạn nắm quyền gì

Yêu cầu gỡ trên nền tảng nước ngoài theo DMCA đòi bạn nhận diện tác phẩm bị xâm phạm (17 U.S.C. §512(c)(3), xem nguyên văn tại Cornell). Với âm nhạc, đừng chỉ viết chung chung là "bài hát của mình". Hãy viết rõ: "Tác phẩm âm nhạc [tên bài] do [tên] sáng tác; bản ghi âm do [tên] sản xuất và trình bày, phát hành lần đầu tại [đường dẫn] ngày [...]. Video tại [đường dẫn] dùng bản ghi âm này từ mốc [...] đến [...]". Câu chữ nêu rõ tư cách giúp tránh trường hợp nền tảng hỏi lại hoặc người đăng phản đối rằng bạn "không phải chủ bản thu".

Trên YouTube, yêu cầu gỡ có thể gửi qua YouTube Studio hoặc thư điện tử theo hướng dẫn của YouTube. Với nền tảng tại Việt Nam, áp dụng Điều 114 Nghị định 17/2023: hồ sơ theo khoản 4, tạm gỡ trong 72 giờ, gỡ hẳn sau 10 ngày làm việc nếu không có phản đối hợp lệ.

Một lưu ý nếu bạn đã đưa nhạc lên hệ thống so khớp tự động qua đơn vị phân phối: video dùng nhạc của bạn có thể đã bị đánh dấu tự động và bạn chỉ cần chọn cách xử lý trong công cụ quản lý. Nhưng chính sách của YouTube nhắc đối tác chỉ được tạo tài sản cho những gì mình sở hữu quyền, và hãng thu âm không nên tạo tài sản cho phần sáng tác nếu không có hợp đồng phù hợp. Nếu đơn vị phân phối chỉ được bạn giao quyền bản ghi âm, đừng để họ đứng tên cả phần sáng tác.

Đừng quên quyền được nêu tên

Có những người dùng không xấu: họ thích bài hát và sẵn sàng xin phép nếu được hỏi. Với họ, thư trao đổi trực tiếp đề nghị ghi tên tác giả, người trình bày và mua giấy phép sử dụng có thể hiệu quả hơn khiếu nại. Quyền đứng tên và được nêu tên khi tác phẩm được sử dụng (khoản 2 Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ) là quyền nhân thân bảo hộ vô thời hạn (khoản 1 Điều 27), và việc không nêu hoặc nêu sai tên tác giả là một dạng xâm phạm theo điểm b khoản 1 Điều 66 Nghị định 17/2023.

Ví dụ minh hoạ: một nhạc sĩ trẻ ở Quy Nhơn phát hiện bản thu mộc bài hát về biển của mình làm nhạc nền cho video quảng cáo một khu nghỉ dưỡng. Anh tự viết, tự hát, thu tại nhà với cây đàn mượn. Hồ sơ của anh gồm ghi âm điện thoại lúc mới nghĩ ra giai điệu, tệp dự án thu âm và đường dẫn phát hành đầu tiên. Anh nêu cả ba tư cách trong yêu cầu gỡ, và bên quảng cáo chủ động liên hệ xin mua giấy phép.

Khi nhạc bị dùng trong quảng cáo thương mại, mức thiệt hại và giá trị giấy phép có thể đáng kể; nên trao đổi với luật sư trước khi đề xuất con số.