Tác phẩm của bạn bị dùng để huấn luyện AI: khoản 5 Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ và quyền bảo lưu theo Nghị định 134/2026

Từ năm 2026, pháp luật Việt Nam có câu trả lời cụ thể cho câu hỏi "tác phẩm của mình bị lấy để huấn luyện AI thì sao". Khoản 5 Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ cho phép dùng văn bản và dữ liệu đã công bố hợp pháp để nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo, với điều kiện không ảnh hưởng bất hợp lý tới tác giả. Nghị định 134/2026/NĐ-CP chi tiết hóa bằng ba điều mới trong Nghị định 17/2023: điều kiện sử dụng (Điều 37a), quyền bảo lưu của chủ tác phẩm (Điều 37b), trách nhiệm của bên sử dụng (Điều 37c).

Lưu ý để khỏi tra nhầm: Điều 5b mà Nghị định 134/2026 bổ sung vào Nghị định 17/2023 là về cơ sở dữ liệu chuyên ngành về quyền tác giả, không phải về huấn luyện AI. Quy định về huấn luyện nằm trong Mục 3 Chương III mới, tên là "Sử dụng văn bản và dữ liệu là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đối với hệ thống trí tuệ nhân tạo".

Khoản 5 Điều 7: nguyên tắc chung

Nguyên văn khoản 5 Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ (hợp nhất 2026): tổ chức, cá nhân được sử dụng văn bản và dữ liệu về đối tượng quyền sở hữu trí tuệ "đã được công bố hợp pháp và công chúng được phép tiếp cận để phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo, với điều kiện việc sử dụng này không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu". Câu cuối của khoản này quan trọng với người làm nội dung: với đối tượng quyền tác giả và quyền liên quan, việc sử dụng "còn phải thực hiện theo quy định của Chính phủ". Quy định của Chính phủ chính là các Điều 37a đến 37c.

Hai chữ dễ bị bỏ qua: "công bố hợp pháp" và "công chúng được phép tiếp cận". Bài nằm sau tường trả phí, khóa học chỉ cho học viên, ảnh gửi riêng cho khách hàng không thuộc nhóm "công chúng được phép tiếp cận" theo nghĩa thông thường của cụm từ này.

Điều 37a: khi nào bên huấn luyện được dùng không cần xin phép

Điều 37a đặt hai lớp điều kiện, phải thỏa mãn cả hai.

Lớp 1: về chính văn bản, dữ liệu (khoản 1)

• Được công bố hợp pháp, theo nghĩa tại khoản 8 Điều 3 Nghị định 17/2023 (phát hành với sự đồng ý của chủ sở hữu, số lượng hợp lý để công chúng tiếp cận);
• Được tiếp cận thông qua hành vi hợp pháp và từ nguồn hợp pháp;
• Không hủy bỏ hoặc làm vô hiệu biện pháp công nghệ bảo vệ quyền mà chủ sở hữu đã áp dụng.

Lớp 2: về cách sử dụng (khoản 2)

• Chỉ nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống AI và không nhằm mục đích thương mại;
• Không mâu thuẫn với việc khai thác bình thường và không gây thiệt hại bất hợp lý cho tác giả, chủ sở hữu;
• Kết quả đầu ra của hệ thống AI không thay thế thị trường tiêu thụ hoặc khai thác bình thường tác phẩm, không tạo cạnh tranh không lành mạnh.

Từ hai lớp này, có thể rút ra ba trường hợp mà bên huấn luyện khó viện dẫn ngoại lệ:

Trường hợp	Điều kiện bị thiếu
Cào nội dung từ trang lậu đăng lại sách, khóa học của bạn	Không phải nguồn hợp pháp (điểm b khoản 1)
Vượt qua đăng nhập, mã hóa, chặn tải để lấy dữ liệu	Vô hiệu biện pháp công nghệ bảo vệ (điểm c khoản 1)
Huấn luyện mô hình để bán dịch vụ tạo ảnh "theo phong cách" bộ ảnh của bạn	Mục đích thương mại; đầu ra có thể thay thế thị trường (điểm a, c khoản 2)

Điều 37b: quyền bảo lưu của chủ tác phẩm

Đây là điều người làm nội dung cần đọc kỹ nhất. Khoản 1 cho tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan quyền bảo lưu, không cho phép văn bản và dữ liệu của mình được sử dụng để phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện AI.

Khoản 2 quy định hình thức bảo lưu. Không phải cứ viết một dòng ở chân trang là xong; phải theo một trong hai cách:

1. Thể hiện trong siêu dữ liệu, biện pháp công nghệ bảo vệ quyền hoặc thông tin quản lý quyền mà máy đọc được, gắn với bản gốc, bản sao dạng điện tử, công bố công khai, rõ ràng, bảo đảm bên sử dụng có khả năng nhận biết, tiếp cận được.
2. Công bố công khai trên trang thông tin điện tử của tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan được ủy quyền.

Khoản 3 là giới hạn: quyền bảo lưu không áp dụng khi việc sử dụng đáp ứng đầy đủ điều kiện tại Điều 37a. Vậy bảo lưu chủ yếu có tác dụng với các bên huấn luyện vì mục đích thương mại hoặc không đáp ứng đủ các điều kiện kia.

"Máy đọc được" trong thực tế là gì

Nghị định không chỉ định một chuẩn kỹ thuật cụ thể. Các cách đang được dùng rộng rãi mà bạn có thể cân nhắc:

• Tệp robots.txt (tệp văn bản đặt ở gốc website, cho các bộ thu thập dữ liệu tự động biết được vào đâu) với dòng chặn riêng các bộ thu thập phục vụ huấn luyện. Ví dụ, Google công bố mã Google-Extended để quản lý việc nội dung có được dùng huấn luyện các thế hệ mô hình Gemini hay không, và nói rõ mã này không ảnh hưởng tới việc trang có xuất hiện trên Google Tìm kiếm (tài liệu của Google). OpenAI công bố bộ thu thập GPTBot dùng cho dữ liệu có thể đưa vào huấn luyện (tài liệu của OpenAI).
• Siêu dữ liệu trong tệp ảnh, âm thanh, video: trường bản quyền, điều kiện sử dụng, có thể kèm một câu bảo lưu rõ ràng.
• Thông tin quản lý quyền theo khoản 10d Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, tức thông tin về tác phẩm, tác giả, chủ sở hữu và điều kiện khai thác, gắn liền với bản sao.

Nên làm song song nhiều cách. Lý do thực tế: robots.txt chỉ tác dụng với bộ thu thập vào trang của bạn, còn ảnh đã bị đăng lại ở nơi khác thì chỉ siêu dữ liệu đi theo tệp mới còn mang thông báo bảo lưu. Bài về chặn bot AI trong chuyên mục này phân tích giới hạn kỹ thuật của từng cách.

Một điểm đáng lưu ý: khoản 6 Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ coi việc cố ý xóa, gỡ bỏ, thay đổi thông tin quản lý quyền khi biết việc đó tạo điều kiện hoặc che giấu xâm phạm là hành vi xâm phạm quyền tác giả. Vì vậy thông báo bảo lưu nằm trong thông tin quản lý quyền không chỉ là lời nhắn, mà còn tạo thêm một căn cứ nếu ai đó cố tình bóc nó đi.

Điều 37c: bên huấn luyện phải làm gì

Khoản 1 Điều 37c yêu cầu bên sử dụng:

• Lưu giữ hồ sơ kỹ thuật, dữ liệu huấn luyện, dữ liệu sử dụng theo pháp luật về trí tuệ nhân tạo và sẵn sàng cung cấp khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu để xác minh, giải quyết tranh chấp;
• Tôn trọng quyền bảo lưu theo Điều 37b.

Khoản 2: khi khai thác thương mại, bên huấn luyện phải thực hiện khoản 1 và "thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền kể từ khi sử dụng theo quy định của pháp luật". Nghị định không nêu mức hay công thức tính trong các điều này, nên đừng tin bất kỳ con số nào được quảng cáo là "mức phí huấn luyện theo luật".

Ý nghĩa của nghĩa vụ lưu hồ sơ với bạn: khi có tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền có căn cứ yêu cầu bên huấn luyện xuất trình dữ liệu đã dùng. Bạn không cần tự chứng minh toàn bộ bên trong mô hình, nhưng cần chuẩn bị chứng cứ ban đầu đủ mạnh để cơ quan đó có lý do yêu cầu.

Chủ tác phẩm nên làm gì ngay từ bây giờ

1. Quyết định thái độ: bạn muốn cho phép, cho phép có điều kiện (ví dụ chỉ nghiên cứu), hay bảo lưu hoàn toàn. Không có lựa chọn đúng cho mọi người; người bán ảnh, bán khóa học thường bảo lưu, người cần lan tỏa thông tin có khi cho phép.
2. Thể hiện bảo lưu bằng ít nhất hai hình thức máy đọc được: robots.txt cho website và siêu dữ liệu cho từng tệp. Ghi lại ngày bạn bắt đầu áp dụng, chụp lại cấu hình.
3. Viết rõ trong điều khoản sử dụng của website rằng nội dung không được dùng để huấn luyện AI nếu không có thỏa thuận. Điều khoản này không thay cho hình thức máy đọc được tại khoản 2 Điều 37b, nhưng hữu ích khi tranh chấp về hợp đồng.
4. Nếu là thành viên tổ chức quản lý tập thể, hỏi xem tổ chức có công bố danh sách bảo lưu theo điểm b khoản 2 Điều 37b không.
5. Lưu bằng chứng tác phẩm gốc có dấu thời gian, vì khi phát hiện đầu ra của một mô hình giống tác phẩm của mình, bạn cần chứng minh mình có trước.

Phát hiện tác phẩm đã bị dùng: thu thập gì trước khi khiếu nại

Thường bạn không thể biết chắc tác phẩm có trong dữ liệu huấn luyện. Dấu hiệu có thể thu thập:

• Đầu ra của dịch vụ tái tạo gần nguyên đoạn văn, bố cục ảnh, chi tiết riêng của tác phẩm bạn khi được gợi đúng;
• Dịch vụ quảng cáo "tạo theo phong cách" kèm tên bạn;
• Nhật ký máy chủ có lượt truy cập từ bộ thu thập bị bạn chặn mà vẫn vào.

Lưu câu lệnh đã dùng để thử, ngày giờ, toàn bộ đầu ra. Đầu ra sao chép yếu tố cụ thể của tác phẩm có thể là đối tượng của một yêu cầu gỡ riêng theo Điều 114 Nghị định 17/2023, tách biệt với câu hỏi việc huấn luyện có hợp pháp hay không. Tranh chấp về chính việc huấn luyện là loại vụ việc mới, cần luật sư đánh giá chứng cứ và chọn hướng xử lý.

Tóm lại, khoản 5 Điều 7 không phải tấm vé tự do cho mọi việc cào dữ liệu, và cũng không cho bạn quyền cấm tuyệt đối. Nó đặt một ngoại lệ hẹp cho mục đích phi thương mại, trao cho bạn công cụ bảo lưu, và buộc bên khai thác thương mại phải trả tiền bản quyền. Công cụ đó chỉ có tác dụng nếu bạn dùng nó đúng hình thức.