Nội dung làm có dùng AI bị người khác sao chép: khi nào đòi gỡ được và chứng minh phần đóng góp của con người ra sao

Có. Nội dung bạn làm có dùng AI vẫn có thể đòi gỡ khi bị sao chép, với điều kiện phần của con người đủ để làm phát sinh quyền tác giả theo Điều 5a Nghị định 17/2023/NĐ-CP (được bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 09/04/2026). Điểm khác so với tác phẩm làm tay hoàn toàn là gánh chứng minh: bạn phải sẵn sàng chỉ ra mình đã đóng góp gì, đóng góp bằng cách nào, và AI chỉ là công cụ.

Bài này đi theo đúng thứ tự một người làm nghề sẽ đi: kiểm tra mình có quyền hay không, chọn bằng chứng, rồi viết yêu cầu gỡ sao cho bên kia khó vặn lại.

Bước 1: tự kiểm tra ba điều kiện của khoản 1 Điều 5a

Luật Sở hữu trí tuệ (hợp nhất 2026) tại khoản 5 Điều 6 giao Chính phủ quy định việc phát sinh quyền khi đối tượng được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo. Quy định đó chính là Điều 5a. Theo khoản 1, quyền tác giả chỉ phát sinh khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

1. Con người đóng góp đáng kể và mang tính quyết định (điểm a). Văn bản liệt kê các dạng đóng góp: cung cấp dữ liệu đầu vào, tham số kỹ thuật mang tính nguyên gốc; thiết lập câu lệnh điều khiển hệ thống; đánh giá, lựa chọn, chỉnh sửa, can thiệp hoặc diễn giải kết quả; lựa chọn, sắp xếp, tổ chức nội dung và hình thức thể hiện; đưa ra các quyết định thể hiện ý đồ nghệ thuật, thẩm mỹ hoặc kỹ năng chuyên môn; quyết định kết quả cuối cùng, bảo đảm kết quả phản ánh đúng ý tưởng của mình thay vì sự sắp đặt ngẫu nhiên hoặc tự động của thuật toán.
2. Con người chịu trách nhiệm về nội dung và tính hợp pháp của sản phẩm (điểm b).
3. Không gây phương hại đến quyền tác giả, quyền liên quan đối với các đối tượng được dùng làm dữ liệu đầu vào (điểm c).

Khoản 9 nói rõ chiều ngược lại: sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra hoặc không đáp ứng đủ các điều kiện trên thì không làm phát sinh quyền tác giả. Nghĩa là trước khi gửi bất kỳ yêu cầu gỡ nào, bạn cần trả lời trung thực: nếu bỏ phần AI làm ra, phần còn lại của mình có thật sự quyết định hình hài tác phẩm không?

Điều kiện thứ ba hay bị bỏ qua. Nếu bạn đưa ảnh của người khác vào làm ảnh mẫu rồi để AI "làm lại", bên sao chép có thể phản đòn rằng chính bạn đang dựa trên tác phẩm không thuộc về mình. Kiểm tra lại dữ liệu đầu vào trước khi tố người khác.

Bảng tự đánh giá nhanh

Tình huống	Khả năng đáp ứng Điều 5a	Lý do
Gõ một câu lệnh ngắn, nhận ảnh, đăng ngay	Yếu	Gần như không có lựa chọn, chỉnh sửa; kết quả do thuật toán quyết định
Viết dàn ý chi tiết, để AI viết nháp, sửa lại phần lớn câu chữ, thêm ví dụ thực tế của mình	Khá	Có lựa chọn, sắp xếp, chỉnh sửa, quyết định kết quả cuối cùng
Tự vẽ phác thảo, dùng AI tô màu nền, sau đó tự vẽ đè chi tiết nhân vật	Khá đến mạnh	Dữ liệu đầu vào mang tính nguyên gốc, can thiệp trực tiếp vào kết quả
Dựng video từ cảnh tự quay, AI chỉ lồng tiếng đọc kịch bản do mình viết	Mạnh với phần kịch bản và hình ảnh	Phần sáng tạo chủ yếu do con người, AI chỉ thực hiện một khâu kỹ thuật

Bảng trên là cách nghĩ để tự sàng lọc, không phải kết luận pháp lý. Ca sát ranh giới nên hỏi luật sư trước khi gửi yêu cầu, vì Điều 79 Nghị định 17/2023 buộc người yêu cầu chịu trách nhiệm về sự trung thực của thông tin, chứng cứ mình cung cấp.

Bước 2: chọn bằng chứng theo khoản 8 Điều 5a

Khoản 7 Điều 5a đặt nghĩa vụ: khi có yêu cầu bảo vệ quyền đối với đối tượng có sử dụng AI, người sáng tạo phải chứng minh việc sáng tạo của mình và kê khai trung thực việc dùng AI khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Khoản 8 gợi ý các loại tài liệu:

• Dữ liệu đầu vào, tham số kỹ thuật, bản thảo, các bản trung gian, chỉnh sửa trong quá trình sáng tạo (điểm a);
• Lịch sử câu lệnh, dữ liệu tương tác, tham số kỹ thuật (điểm b);
• Tài liệu mô tả quá trình sáng tạo hoặc tài liệu hợp pháp khác thể hiện sự đóng góp trí tuệ và sự kiểm soát của con người (điểm c).

Sai lầm phổ biến là nộp tất cả. Người xử lý yêu cầu ở nền tảng không có thời gian đọc ba trăm lượt trao đổi với công cụ AI. Hãy chọn từ ba đến năm mốc thể hiện rõ nhất quyết định của bạn, ví dụ:

1. Bản phác hoặc dàn ý đầu tiên do bạn tự làm, có ngày tạo tệp.
2. Một hai câu lệnh then chốt cho thấy bạn định hướng bố cục, giọng văn, chi tiết cụ thể.
3. Bản trung gian AI trả về, đặt cạnh bản bạn đã sửa, đánh dấu những chỗ đổi.
4. Bản cuối cùng, cùng ghi chú vì sao bạn chọn phương án này thay vì các phương án khác máy đưa ra.

Cách sắp như vậy trả lời đúng câu hỏi mà điểm a khoản 1 đặt ra: kết quả phản ánh ý tưởng của ai.

Bước 3: viết yêu cầu gỡ sao cho bên kia khó vặn lại

Với nền tảng, website hoặc dịch vụ lưu trữ tại Việt Nam, quy trình nằm ở Điều 114 Nghị định 17/2023. Hồ sơ theo khoản 4 gồm: thông tin của bên yêu cầu (điểm a); chứng cứ chứng minh chủ thể quyền theo Điều 77 và cam kết chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của hồ sơ (điểm b); văn bản được ký số cam kết chịu mọi trách nhiệm pháp lý, kể cả bồi thường nếu có thiệt hại (điểm c); chứng cứ chứng minh xâm phạm theo Điều 78 (điểm d); đường link và mô tả nội dung xâm phạm (điểm đ); văn bản ủy quyền nếu nhờ người khác nộp (điểm e).

Với tác phẩm có dùng AI, phần "chứng cứ chứng minh chủ thể quyền" nên có thêm một đoạn mô tả ngắn. Mẫu câu tham khảo:

"Tác phẩm được [họ tên người yêu cầu] sáng tạo trong khoảng thời gian từ … đến …, có sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo ở khâu … Phần do tác giả trực tiếp thực hiện gồm: … (dàn ý, phác thảo, lựa chọn, chỉnh sửa, sắp xếp). Tài liệu kèm theo: bản phác ngày …, bản trung gian và bản đã chỉnh sửa có đánh dấu thay đổi, trích lịch sử câu lệnh. Người yêu cầu chịu trách nhiệm về nội dung và tính hợp pháp của tác phẩm theo điểm b khoản 1 Điều 5a Nghị định 17/2023."

Viết ở ngôi thứ ba như trên giúp đoạn mô tả dùng lại được khi bạn ủy quyền cho người khác nộp thay.

Phần "chứng cứ chứng minh xâm phạm" theo Điều 78 gồm bản gốc tác phẩm, ảnh chụp hoặc bản ghi đối tượng bị xem xét, và đặc biệt là bản giải trình, so sánh giữa hai bên (điểm c khoản 1 Điều 78). Khoản 2 Điều 78 yêu cầu các tài liệu này lập thành danh mục, có chữ ký xác nhận của người yêu cầu. Nhiều yêu cầu bị trả về chỉ vì đính kèm rời rạc, không có danh mục.

Với nền tảng nước ngoài theo DMCA

Nếu bản sao nằm trên dịch vụ của Mỹ, thông báo theo DMCA (Đạo luật Bản quyền Thiên niên kỷ Kỹ thuật số của Mỹ) phải có đủ các yếu tố tại 17 U.S.C. §512(c)(3), trong đó có tuyên bố rằng thông tin trong thông báo là chính xác và người gửi có thẩm quyền hành động, dưới hình phạt khai man (nguyên văn tại Cornell LII). §512(f) quy định trách nhiệm bồi thường với người cố ý khai sai. Vì vậy, đừng mô tả một ảnh gần như do máy tạo ra là "tác phẩm sáng tạo hoàn toàn bằng tay".

Khi bên sao chép phản đối: chuẩn bị trước những câu họ sẽ nói

Theo điểm b khoản 1 Điều 114, nếu bên bị yêu cầu gửi phản đối kèm tài liệu hợp lệ, doanh nghiệp trung gian khôi phục nội dung trong vòng 72 giờ và chuyển phản đối cho bạn. Theo điểm c, nội dung được duy trì khôi phục nếu không bên nào khởi kiện hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý, hoặc đơn không được thụ lý.

Ba lập luận phản đối thường gặp với nội dung có AI và cách đáp:

Bên kia nói	Bạn cần có
"Ảnh này do AI vẽ, không ai có quyền"	Bằng chứng các bước can thiệp của bạn theo khoản 8 Điều 5a; so sánh bản máy trả về với bản cuối
"Tôi cũng dùng cùng công cụ, ra kết quả giống là trùng hợp"	Chi tiết riêng chỉ có ở bản của bạn (lỗi cố ý, chi tiết sửa tay, bố cục do bạn sắp); dấu thời gian sớm hơn; dấu hiệu họ đã tiếp cận bản của bạn
"Tôi đã chỉnh sửa nên là tác phẩm khác"	Bản so sánh theo khoản 3 Điều 66 Nghị định 17/2023: phần nào bị lấy nguyên, phần nào chỉ đổi bề mặt

Khoản 3 Điều 66 nêu các yếu tố khi so sánh: tính nguyên gốc, sự thể hiện của ý tưởng, thời điểm hoàn thành tác phẩm, và sự tiếp cận, thời gian, thời điểm tiếp cận của tác giả đối với tác phẩm đã có. Với nội dung có AI, yếu tố "tiếp cận" rất quan trọng: chứng minh được bên kia đã xem, tải, hoặc bình luận dưới bài của bạn trước khi đăng bản giống thì lập luận "trùng hợp do cùng công cụ" yếu đi rõ rệt.

Những trường hợp không nên gửi yêu cầu gỡ

• Sản phẩm thuần máy: bạn chỉ gõ câu lệnh và đăng nguyên kết quả. Theo khoản 9 Điều 5a, không phát sinh quyền tác giả. Gửi yêu cầu gỡ dựa trên quyền tác giả lúc này có nguy cơ bị coi là lạm dụng thủ tục; khoản 5 Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ cho bên bị thiệt hại quyền yêu cầu Tòa án buộc bên lạm dụng bồi thường, kể cả chi phí luật sư.
• Bên kia chỉ dùng chung ý tưởng: ý tưởng không được bảo hộ (khoản 4 Điều 15 Luật Sở hữu trí tuệ). Cùng chủ đề, cùng phong cách là chưa đủ.
• Bạn không giữ được bất kỳ bằng chứng quá trình nào: vẫn có thể gửi, nhưng nên chuẩn bị tinh thần bị phản đối và khó đi tiếp. Lần sau hãy lưu trữ ngay từ bản nháp đầu.

Với những trường hợp này, kênh phù hợp hơn có thể là báo cáo vi phạm điều khoản sử dụng của nền tảng (ví dụ mạo danh, nội dung rác) chứ không phải yêu cầu gỡ theo quyền tác giả.

Danh sách kiểm trước khi bấm gửi

1. Đã tự đánh giá đủ ba điều kiện tại khoản 1 Điều 5a, kể cả điều kiện dữ liệu đầu vào không xâm phạm người khác.
2. Đã chọn từ ba đến năm bằng chứng quá trình, có dấu thời gian, sắp theo thứ tự.
3. Có đoạn mô tả trung thực việc dùng AI và phần con người đóng góp.
4. Có bản so sánh đặt hai nội dung cạnh nhau, đánh dấu phần trùng.
5. Danh mục tài liệu có chữ ký xác nhận (khoản 2 Điều 78).
6. Đường link chính xác tới từng nội dung vi phạm, không gửi link trang chủ.
7. Đã lưu lại trang vi phạm (ảnh chụp toàn trang có địa chỉ và thời điểm) trước khi gửi, vì sau khi bị tạm gỡ bạn sẽ không xem lại được.

Nội dung có AI không phải là nội dung "hạng hai" về mặt bảo hộ, nhưng nó đòi bạn làm thêm một việc mà tác phẩm vẽ tay ít khi cần: chứng minh được bàn tay con người nằm ở đâu. Làm tốt phần đó thì yêu cầu gỡ đi qua được vòng phản đối; làm qua loa thì bản sao sẽ được khôi phục chỉ sau vài ngày.