Ảnh của bạn bị cửa hàng khác lấy làm ảnh bán hàng: chứng minh quyền, gửi yêu cầu gỡ trên sàn và thư cho người bán

Khi ảnh sản phẩm bạn tự chụp bị một gian hàng khác lấy làm ảnh bán hàng, cách nhanh nhất là: lưu bằng chứng ngay, gom tệp gốc cùng những ảnh khác chụp trong cùng buổi để chứng minh bạn là người chụp, rồi gửi yêu cầu gỡ qua công cụ tiếp nhận khiếu nại của sàn hoặc mạng xã hội. Thư gửi thẳng cho người bán chỉ là đường phụ, nên gửi song song chứ không thay thế. Phần dưới đi qua từng bước theo đúng thứ tự người làm nghề vẫn làm.

Vì sao ảnh bán hàng là thứ bị lấy nhiều nhất

Ảnh bán hàng có ba đặc điểm khiến nó hấp dẫn kẻ sao chép: nó trực tiếp tạo ra đơn hàng, nó tốn công chụp (dựng nền, ánh sáng, chỉnh màu) và nó dễ tải về chỉ bằng một lần nhấn giữ trên điện thoại. Người lấy ảnh thường không nghĩ mình đang vi phạm; họ coi ảnh trên mạng là "của chung", hoặc lý luận rằng "cùng một mẫu hàng thì ảnh nào chẳng thế".

Lập luận đó sai từ gốc. Luật Sở hữu trí tuệ (hợp nhất 2026) liệt kê tác phẩm nhiếp ảnh tại điểm h khoản 1 Điều 14. Nghị định 17/2023/NĐ-CP, khoản 9 Điều 6, mô tả tác phẩm nhiếp ảnh là tác phẩm thể hiện hình ảnh thế giới khách quan trên vật liệu bắt sáng hoặc trên phương tiện mà hình ảnh được tạo ra bằng phương pháp hoá học, điện tử hoặc kỹ thuật khác. Ảnh chụp bằng điện thoại, ảnh nền trắng đơn giản, ảnh chụp tay cầm sản phẩm đều nằm trong định nghĩa này. Sản phẩm có thể giống nhau, nhưng bức ảnh là do bạn tạo ra.

Quyền của bạn cũng không chờ đăng ký: khoản 1 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ nói quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, "đã đăng ký hay chưa đăng ký". Gian hàng kia khi đăng ảnh của bạn lên trang bán hàng là đang sao chép (điểm c khoản 1 Điều 20) và truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua mạng (điểm đ khoản 1 Điều 20) mà không được phép.

Bước 1: Lưu bằng chứng vi phạm trước khi làm bất cứ điều gì

Sai lầm phổ biến nhất là nhắn tin trách móc người bán ngay khi phát hiện. Kết quả thường gặp: họ thay ảnh, ẩn sản phẩm hoặc chặn bạn, và bạn không còn gì để nộp cho sàn. Hãy lưu trước:

• Ảnh chụp màn hình toàn trang có thấy tên gian hàng, tên sản phẩm, giá, ảnh của bạn và thanh địa chỉ (nếu xem trên máy tính). Trên điện thoại, chụp thêm một tấm có đồng hồ hệ thống.
• Đường dẫn trực tiếp tới trang sản phẩm, không phải đường dẫn tới trang chủ gian hàng. Mỗi sản phẩm vi phạm một đường dẫn riêng.
• Tải về chính tấm ảnh trên trang vi phạm. Tấm này dùng để so với tệp gốc của bạn: cùng bố cục, cùng vết bóng, cùng hạt bụi trên nền.
• Ghi lại số lượt bán, đánh giá nếu trang có hiển thị. Đây là chi tiết giúp chứng minh quy mô khi cần tính thiệt hại về sau.

Nếu vụ việc có khả năng đi xa (người bán là doanh nghiệp lớn, ảnh bị dùng cho quảng cáo trả tiền), bạn có thể cân nhắc lập vi bằng. Điểm d khoản 1 Điều 78 Nghị định 17/2023 liệt kê "biên bản, lời khai, vi bằng" trong các loại chứng cứ chứng minh xâm phạm.

Bước 2: Gom bằng chứng bạn là người chụp

Sàn và mạng xã hội không biết ai chụp. Người vi phạm cũng có thể nộp phản đối và khẳng định ảnh là của họ. Thứ quyết định thắng thua là bộ chứng cứ chủ thể quyền. Với quyền chưa đăng ký, khoản 2 Điều 77 Nghị định 17/2023 chấp nhận bản gốc hoặc bản sao tác phẩm có nêu tên chủ thể quyền và "các tài liệu khác chứng minh việc tạo ra, công bố" tác phẩm.

Áp vào ảnh bán hàng, bộ hồ sơ mạnh thường gồm:

Bằng chứng	Vì sao có sức nặng	Lưu ý
Tệp gốc độ phân giải đầy đủ	Người lấy ảnh từ trang bán hàng chỉ có bản đã nén, nhỏ hơn	Giữ nguyên tệp, đừng xuất lại vì sẽ đổi ngày tạo
Ảnh cùng buổi chụp (các góc khác, ảnh lỗi, ảnh thử sáng)	Người sao chép không thể có những tấm chưa từng đăng	Đây là bằng chứng khó làm giả nhất
Bài đăng sớm nhất của bạn có ảnh đó	Cho thấy bạn công bố trước	Lưu đường dẫn và ảnh chụp màn hình có ngày đăng
Hoá đơn nhập mẫu hàng, ảnh hậu trường dựng nền	Củng cố việc bạn có sản phẩm thật để chụp	Không bắt buộc nhưng hữu ích khi bị phản đối
Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả (nếu có)	Theo khoản 3 Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ, người có giấy không phải chứng minh quyền khi tranh chấp, trừ khi có chứng cứ ngược lại	Hiếm ai đăng ký từng ảnh bán hàng; không có cũng không sao

Mẹo nhỏ: chọn ra hai, ba tấm cùng buổi có cùng nền, cùng ánh sáng nhưng khác góc, ghép thành một tấm so sánh đặt cạnh ảnh vi phạm. Người duyệt khiếu nại nhìn vào là hiểu trong vài giây, không phải mở từng tệp.

Bước 3: Gửi yêu cầu gỡ qua đúng kênh

Sàn thương mại điện tử và nền tảng Việt Nam

Từ ngày 09/04/2026, Nghị định 134/2026/NĐ-CP sửa điểm đ khoản 2 Điều 110 Nghị định 17/2023, xác định rõ doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian bao gồm "nền tảng thương mại điện tử và các nền tảng số trung gian khác". Nghĩa là sàn chịu quy trình gỡ của Điều 114 Nghị định 17/2023 nếu muốn được miễn trừ trách nhiệm:

1. Khi nhận yêu cầu kèm đủ tài liệu, trong vòng 72 giờ sàn tạm gỡ hoặc chặn truy cập nội dung và thông báo cho cả hai bên (điểm a khoản 1).
2. Trong 10 ngày làm việc kể từ khi tạm gỡ, nếu người bán không gửi phản đối kèm chứng cứ, sàn gỡ hẳn. Nếu có phản đối hợp lệ, sàn khôi phục trong vòng 72 giờ và chuyển phản đối cho bạn (điểm b khoản 1).
3. Sau đó, nếu không bên nào khởi kiện hoặc yêu cầu cơ quan nhà nước xử lý, nội dung được giữ nguyên ở trạng thái khôi phục (điểm c khoản 1).

Hồ sơ theo khoản 4 Điều 114 gồm: thông tin của bạn (tên, địa chỉ, thư điện tử, số điện thoại, số giấy tờ tuỳ thân); chứng cứ chủ thể quyền theo Điều 77 kèm cam kết về tính hợp pháp; văn bản được ký số cam kết chịu trách nhiệm pháp lý; chứng cứ xâm phạm theo Điều 78; đường dẫn tới nội dung vi phạm và mô tả; văn bản uỷ quyền nếu nhờ người khác nộp. Chỗ hay bị thiếu là chữ ký số và mô tả cụ thể "ảnh nào trên trang nào", không phải một câu chung chung kiểu "gian hàng này lấy ảnh".

Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 (hiệu lực 01/07/2026) bổ sung một lớp nữa: điểm đ khoản 1 Điều 17 buộc chủ quản nền tảng trung gian kiểm duyệt nội dung thông tin hàng hoá do người bán khởi tạo để phòng chống hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Khi nộp khiếu nại, bạn có thể nhắc tới nghĩa vụ này nếu sàn chậm trễ.

Mạng xã hội và nền tảng nước ngoài

Facebook và Instagram có mẫu báo cáo bản quyền riêng trong Trung tâm trợ giúp (xem trang hướng dẫn báo cáo vi phạm bản quyền của Facebook). TikTok cho báo cáo qua biểu mẫu trực tuyến hoặc ngay trong ứng dụng, và lưu ý báo cáo thiếu thông tin có thể không được xem xét (chính sách bản quyền của TikTok). Các nền tảng này chủ yếu vận hành theo DMCA (Đạo luật Bản quyền Thiên niên kỷ số của Mỹ), nên báo cáo cần có: nhận diện tác phẩm, đường dẫn nội dung vi phạm, thông tin liên hệ, tuyên bố thiện chí và tuyên bố chính xác, chữ ký. Đây là các yếu tố của 17 U.S.C. §512(c)(3) mà bạn có thể đọc nguyên văn tại trang luật của Đại học Cornell.

Bước 4: Thư cho người bán — viết ngắn, có hạn, không đe doạ suông

Thư trực tiếp có ích khi người bán là cửa hàng nhỏ, có thể không biết mình sai. Nó cũng tạo dấu vết cho thấy bạn đã yêu cầu chấm dứt, đúng với quyền tự bảo vệ tại điểm b khoản 1 Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ: yêu cầu người xâm phạm chấm dứt, gỡ bỏ và xoá nội dung vi phạm trên không gian mạng, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại.

Một bức thư hiệu quả có năm phần:

1. Nhận diện: "Các ảnh tại đường dẫn [...] là ảnh do [tên bạn] chụp ngày [...], đăng lần đầu tại [...]."
2. Căn cứ: một câu dẫn khoản 1 Điều 6 và Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, không cần trích dài.
3. Yêu cầu cụ thể: gỡ các ảnh trên tất cả sản phẩm và kênh của gian hàng.
4. Thời hạn: một mốc rõ ràng do bạn chọn, kèm câu "sau thời hạn này, [tên bạn] sẽ gửi yêu cầu gỡ tới nền tảng và cơ quan có thẩm quyền".
5. Kênh trả lời: thư điện tử để có văn bản lưu lại.

Đừng đòi một khoản tiền cụ thể trong thư đầu nếu bạn chưa tính được thiệt hại; con số tuỳ tiện dễ bị xem là gây áp lực và làm người bán chọn im lặng. Nếu muốn yêu cầu trả phí sử dụng, hãy nêu như một phương án ("nếu muốn tiếp tục dùng, vui lòng liên hệ để thoả thuận giấy phép") thay vì tối hậu thư.

Những lỗi khiến yêu cầu gỡ bị từ chối hoặc bị lật lại

• Gửi ảnh gốc đã chỉnh lại hoặc xuất lại hôm nay: ngày tạo tệp mới hơn ảnh trên trang vi phạm, người duyệt nghi ngờ ngay.
• Khiếu nại cả ảnh không phải của mình: nhiều cửa hàng nhập hàng kèm ảnh của xưởng. Nếu bạn khiếu nại lẫn cả những ảnh đó, khoản 6 Điều 114 Nghị định 17/2023 quy định bên cung cấp chứng cứ sai sự thật phải chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng.
• Chỉ dán đường dẫn trang chủ gian hàng: sàn cần đường dẫn từng sản phẩm.
• Không theo dõi sau khi gỡ: gian hàng vi phạm thường đăng lại sản phẩm mới với cùng ảnh. Hãy kiểm tra lại sau vài ngày và gửi yêu cầu mới, ghi rõ đây là lần tái phạm.

Khi nào cần đi tiếp: cơ quan xử phạt hoặc toà án

Nếu người bán phản đối và sàn khôi phục ảnh, điểm c khoản 1 Điều 114 cho thấy nội dung sẽ được giữ nguyên trừ khi có bên khởi kiện hoặc yêu cầu cơ quan nhà nước xử lý. Đến bước này, bạn có hai đường: nộp đơn yêu cầu xử phạt hành chính theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP (đơn theo mẫu nội dung tại Điều 75 Nghị định 17/2023), hoặc khởi kiện dân sự để yêu cầu các biện pháp tại Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ, gồm cả buộc gỡ bỏ, buộc bồi thường. Cả hai đường đều cần bộ chứng cứ bạn đã gom ở bước 1 và 2, nên làm kỹ ngay từ đầu là tiết kiệm nhất.

Ví dụ minh hoạ: một chủ tiệm gốm thủ công ở Bát Tràng phát hiện bộ ảnh cốc men lam của mình xuất hiện trên một gian hàng bán hàng đồng giá. Chị lưu trang, tìm lại thư mục buổi chụp có cả những tấm bị cháy sáng chưa từng đăng, ghép thành bảng so sánh và nộp qua kênh khiếu nại của sàn. Người bán không phản đối được vì không có những tấm cùng buổi đó.

Ca phức tạp, như người bán là doanh nghiệp, ảnh bị dùng in lên bao bì hoặc chạy quảng cáo, nên chuyển cho luật sư sở hữu trí tuệ để đánh giá có nên đòi bồi thường hay không.