Tự đánh giá có xâm phạm quyền tác giả hay không trước khi khiếu nại: bốn căn cứ Điều 64 và cách so sánh theo Điều 66 Nghị định 17/2023

Trước khi khiếu nại, bạn nên tự kiểm vụ việc theo bốn căn cứ tại Điều 64 Nghị định 17/2023/NĐ-CP: tác phẩm của bạn thuộc đối tượng được bảo hộ; có yếu tố xâm phạm trong thứ bị xem xét; người thực hiện không phải chủ thể quyền và không được pháp luật cho phép; hành vi xảy ra tại Việt Nam (kể cả trên không gian mạng mà người dùng ở Việt Nam). Phần khó nhất là căn cứ thứ hai, và Điều 66 đã đưa ra phương pháp so sánh để xác định nó.

Tự đánh giá kỹ giúp bạn tránh hai sai lầm tốn kém: khiếu nại một thứ thực ra không vi phạm (rủi ro lạm dụng thủ tục), hoặc bỏ qua một vụ vi phạm thật vì nghĩ "họ chỉ viết lại thôi".

Bốn căn cứ của Điều 64, chuyển thành bốn câu hỏi

Căn cứ (Điều 64)	Câu hỏi tự kiểm	Nếu câu trả lời là "không"
Khoản 1: đối tượng thuộc phạm vi bảo hộ (Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ)	Thứ bị lấy có phải tác phẩm do chính mình sáng tạo, không thuộc Điều 15?	Không có quyền tác giả để bảo vệ, ví dụ số liệu, khẩu hiệu đứng riêng
Khoản 2: có yếu tố xâm phạm	Bản kia có sao chép hoặc dựa trên phần thể hiện của mình?	Chỉ trùng ý tưởng, chủ đề, thông tin phổ biến
Khoản 3: người thực hiện không phải chủ thể quyền và không được pháp luật cho phép	Họ có giấy phép, hợp đồng, hoặc thuộc ngoại lệ như trích dẫn hợp lý không?	Việc sử dụng có thể hợp pháp
Khoản 4: xảy ra tại Việt Nam	Nội dung có hướng tới hoặc được người dùng ở Việt Nam tiếp cận?	Cần dùng cơ chế của nền tảng hoặc luật nước sở tại

Lưu ý cụm từ ở khoản 4 đã được Nghị định 134/2026/NĐ-CP thay bằng "không gian mạng", thay cho "môi trường mạng viễn thông và mạng Internet" trước đây.

Cái gì được bảo hộ, cái gì không

Điều 15 Luật Sở hữu trí tuệ (hợp nhất 2026) loại khỏi phạm vi bảo hộ quyền tác giả: tin tức thời sự thuần tuý đưa tin; văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hành chính, văn bản tư pháp và bản dịch chính thức; quy trình, hệ thống, phương pháp hoạt động, khái niệm, nguyên lý, số liệu; ý tưởng, khẩu hiệu, tên tác phẩm một cách độc lập.

Khoản 2 Điều 66 Nghị định 17/2023 chốt nguyên tắc: phạm vi bảo hộ được xác định theo hình thức thể hiện bản gốc tác phẩm, và phải xem xét "tính nguyên gốc của sự sáng tạo tác phẩm và sự thể hiện, biểu hiện của ý tưởng mà không phải bản thân ý tưởng". Với tác phẩm phái sinh, phạm vi còn gồm nhân vật, hình tượng, cách thể hiện tính cách nhân vật, tình tiết của tác phẩm gốc.

Ví dụ: một người làm nội dung ở Hải Phòng viết bài "Bảy cách bảo quản bánh mì". Một trang khác viết bài cùng chủ đề, cũng bảy cách, nhưng lời văn, ví dụ, ảnh hoàn toàn khác. Đó là trùng ý tưởng, không phải xâm phạm. Nếu trang kia giữ nguyên trình tự bảy mục, các câu mở đầu, ví dụ riêng về "mẻ bánh ở lò nhà bà ngoại" và chỉ đổi vài từ, đó là sao chép phần thể hiện.

Các dạng xâm phạm hay gặp trên mạng theo khoản 1 Điều 66

Khoản 1 Điều 66 liệt kê nhiều dạng hành vi. Với nội dung số, năm dạng sau chiếm phần lớn các vụ việc:

• Điểm b, quyền đứng tên: không nêu hoặc cố ý nêu sai tên tác giả, nguồn gốc khi khai thác. Đăng lại ảnh của bạn và ghi "ảnh sưu tầm" thuộc nhóm này.
• Điểm đ, quyền làm tác phẩm phái sinh: dùng tác phẩm đã có để làm tác phẩm phái sinh mà không được đồng ý. Khoản 8 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ định nghĩa tác phẩm phái sinh gồm bản dịch, phóng tác, biên soạn, chú giải, tuyển chọn, cải biên, chuyển thể. Dịch bài của bạn sang tiếng Anh rồi đăng, chuyển bài viết thành video đọc lại, đều thuộc nhóm này.
• Điểm g, quyền sao chép: tạo bản sao, sao chép phần tác phẩm, trích đoạn, lắp ghép mà không được phép, trừ các ngoại lệ luật định.
• Điểm i, quyền truyền đạt đến công chúng: đưa tác phẩm lên mạng cho công chúng tiếp cận mà không được phép.
• Điểm o, thông tin quản lý quyền: cố ý xoá, gỡ hoặc thay đổi thông tin quản lý quyền (tên tác giả nhúng trong tệp, dấu bản quyền trên ảnh) khi biết việc đó tạo điều kiện hoặc che giấu xâm phạm.

Một vụ thường rơi vào nhiều dạng cùng lúc. Ảnh bị cắt bỏ dấu bản quyền rồi đăng bán hàng có thể vừa là sao chép, vừa là truyền đạt, vừa là xoá thông tin quản lý quyền. Liệt kê đủ các dạng giúp hồ sơ chặt hơn.

Phương pháp so sánh theo khoản 3 Điều 66

Khoản 3 Điều 66 yêu cầu so sánh bản bị xem xét với bản gốc trên các khía cạnh: tính nguyên gốc của sự sáng tạo; sự thể hiện của ý tưởng; thời điểm hoàn thành tác phẩm; sự tiếp cận, thời gian, thời điểm tiếp cận của tác giả đối với tác phẩm đã có. Bản sao bị coi là yếu tố xâm phạm khi:

1. Là bản sao chép một phần hoặc toàn bộ tác phẩm đang được bảo hộ của người khác;
2. Tác phẩm (phần tác phẩm) là một phần hoặc toàn bộ tác phẩm đang được bảo hộ của người khác;
3. Tác phẩm, phần tác phẩm có nhân vật, hình tượng, cách thể hiện tính cách nhân vật, tình tiết của tác phẩm đang được bảo hộ của người khác.

Cách lập bảng so sánh song song

1. Chia tác phẩm gốc thành các đơn vị nhỏ: đoạn văn, khung hình, phân cảnh, khối thiết kế.
2. Đặt từng đơn vị của bản nghi vi phạm cạnh đơn vị tương ứng của bạn.
3. Đánh dấu ba mức: trùng nguyên văn, trùng có chỉnh sửa nhỏ, chỉ trùng ý.
4. Ghi nhận các "dấu vân tay sáng tạo": lỗi chính tả riêng, ví dụ đặc trưng, góc chụp lạ, chi tiết chỉ bạn biết. Bản kia lặp lại đúng những chi tiết này là dấu hiệu sao chép rất mạnh.
5. Ghi lại chứng cứ tiếp cận: bản của bạn công bố trước, công khai, có lượt xem; bên kia từng theo dõi trang, từng là học viên, khách hàng của bạn.

Bảng này chính là "bản giải trình, so sánh" được nêu tại điểm c khoản 1 Điều 78 Nghị định 17/2023, nên làm cẩn thận một lần là dùng được cho mọi đường xử lý.

Loại trừ các trường hợp sử dụng hợp pháp

Căn cứ thứ ba của Điều 64 đòi hỏi người thực hiện "không phải là người được pháp luật hoặc cơ quan có thẩm quyền cho phép". Trước khi khiếu nại, hãy kiểm:

• Có giấy phép không? Bạn hoặc người đại diện có từng bán quyền sử dụng, cho phép đăng lại, đăng tác phẩm dưới giấy phép mở?
• Có thuộc ngoại lệ Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ không? Ví dụ điểm đ khoản 1: trích dẫn hợp lý mà không làm sai ý tác giả để bình luận, giới thiệu, minh hoạ trong tác phẩm của mình, để viết báo. Điều 25 yêu cầu phải thông tin tên tác giả và nguồn gốc, và khoản 2 yêu cầu việc sử dụng không mâu thuẫn với khai thác bình thường, không gây thiệt hại bất hợp lý cho tác giả.
• Có phải đồng tác giả, đồng chủ sở hữu? Khoản 3 Điều 64 vẫn coi một đồng tác giả, đồng chủ sở hữu có thể xâm phạm quyền của những người còn lại, nhưng tranh chấp nội bộ kiểu này nên được giải quyết theo thoả thuận giữa các bên trước khi khiếu nại ra bên ngoài.

Một bài bình luận trích hai câu của bạn có ghi nguồn rất khác một bài chép nguyên văn ba phần tư nội dung rồi ghi "nguồn: internet".

Bảng tự chấm trước khi khiếu nại

Câu hỏi	Có	Không
Có tệp gốc hoặc bản công bố trước bản bị xem xét	Tiếp tục	Củng cố chứng cứ quyền trước
Phần bị lấy là phần thể hiện, không chỉ là ý tưởng hay số liệu	Tiếp tục	Khó coi là xâm phạm
Bảng so sánh cho thấy trùng nguyên văn hoặc trùng có chỉnh sửa nhỏ	Tiếp tục	Cân nhắc lại hoặc hỏi người làm nghề
Có chứng cứ bên kia đã tiếp cận tác phẩm	Hồ sơ mạnh	Vẫn được, nhưng yếu hơn nếu trùng ít
Đã loại trừ giấy phép và trích dẫn hợp lý	Sẵn sàng khiếu nại	Dừng lại kiểm tra

Nếu vụ việc phức tạp, ví dụ tác phẩm phái sinh, nhân vật, cấu trúc phần mềm, bạn có thể cần giám định. Theo khoản 5 Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ, kết luận giám định là một trong các nguồn chứng cứ, nhưng không kết luận về hành vi xâm phạm hay về vụ tranh chấp; việc kết luận thuộc về cơ quan có thẩm quyền.