Thu chứng cứ xâm phạm bản quyền trên mạng: chụp màn hình, lưu trang, quay màn hình và lập vi bằng theo Điều 78 Nghị định 17/2023
Bài đạo có thể biến mất ngay sau khi bạn lên tiếng. Bài này chỉ thứ tự thu chứng cứ trên mạng sao cho đủ đường dẫn, thời điểm, người đăng, và khi nào nên mời Thừa phát lại lập vi bằng, đối chiếu từng loại với Điều 78 Nghị định 17/2023.
Chứng cứ xâm phạm trên mạng phải trả lời được bốn câu: nội dung vi phạm ở đâu (đường dẫn), lúc nào (thời điểm), ai đăng (tài khoản) và nó giống tác phẩm của bạn đến mức nào. Ảnh chụp màn hình, bản lưu trang, video quay màn hình và vi bằng đều được Điều 78 Nghị định 17/2023/NĐ-CP thừa nhận là chứng cứ, nhưng mỗi loại mạnh ở một chỗ và yếu ở chỗ khác. Hãy thu trước khi liên hệ bên vi phạm.
Bài này là quy trình thực hành, sắp theo đúng thứ tự người làm nghề vẫn làm trong ngày phát hiện vi phạm.
Điều 78 Nghị định 17/2023 công nhận những loại chứng cứ nào
Khoản 1 Điều 78 liệt kê bốn nhóm tài liệu, hiện vật được coi là chứng cứ chứng minh xâm phạm:
- Bản gốc hoặc bản sao hợp pháp của tác phẩm được bảo hộ.
- Tài liệu, hiện vật có liên quan, ảnh chụp, bản ghi âm, ghi hình đối tượng bị xem xét.
- Bản giải trình, so sánh giữa đối tượng bị xem xét với đối tượng được bảo hộ.
- Biên bản, lời khai, vi bằng, tài liệu khác nhằm chứng minh xâm phạm.
Khoản 2 yêu cầu các tài liệu này lập thành danh mục, có chữ ký xác nhận của người yêu cầu. Ngoài ra, khi gửi đơn yêu cầu xử lý, điểm h khoản 1 Điều 75 yêu cầu ghi rõ địa chỉ trang web, đường dẫn đối với hành vi xâm phạm trên không gian mạng. Khi gửi yêu cầu gỡ cho doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian theo Điều 114, điểm d khoản 4 lại dẫn chiếu đúng Điều 78. Nghĩa là một bộ chứng cứ thu cẩn thận dùng được cho cả ba đường: nền tảng, cơ quan xử phạt và toà án.
Thứ tự thu chứng cứ trong 60 phút đầu
- Không liên hệ bên vi phạm. Không bình luận, không nhắn tin, không bấm báo cáo vội. Chỉ một lời bình luận cũng đủ để người đăng xoá bài.
- Mở bằng trình duyệt ở chế độ riêng tư, không đăng nhập tài khoản cá nhân nếu nội dung xem được công khai. Cách này cho thấy nội dung công khai với mọi người, tránh lẫn các gợi ý cá nhân hoá.
- Quay màn hình liền mạch từ lúc gõ địa chỉ hoặc tìm kiếm, đi tới trang vi phạm, cuộn hết nội dung, mở trang hồ sơ người đăng. Để đồng hồ hệ thống hiển thị trong khung quay.
- Chụp màn hình từng phần: toàn trang có thanh địa chỉ; cận cảnh phần bị sao chép; tên tài khoản, ngày đăng, lượt xem, lượt bán nếu có.
- Lưu trang dưới dạng tệp trang web đầy đủ và bản in ra tệp PDF có đường dẫn ở đầu hoặc chân trang.
- Ghi định danh người đăng: tên hiển thị, tên người dùng, mã định danh hoặc đường dẫn trang hồ sơ, thông tin liên hệ công khai, tên miền và thông tin chủ sở hữu tên miền nếu là website riêng.
- Nếu có bán hàng: chụp giá niêm yết, số lượng đã bán, trang cửa hàng. Đây là dữ liệu cho phần thiệt hại và giá trị hàng hoá vi phạm sau này.
- Ghi nhận thời điểm cho bộ tệp vừa thu: gửi kèm thư điện tử cho chính bạn hoặc dùng dịch vụ có dấu thời gian, rồi lưu bản sao ở nơi thứ hai.
So sánh các loại chứng cứ trên mạng
| Loại chứng cứ | Chứng minh tốt | Điểm yếu | Cách bù |
|---|---|---|---|
| Ảnh chụp màn hình | Nội dung hiển thị, nhanh, dễ đọc | Dễ bị nghi chỉnh sửa; hay thiếu đường dẫn, thời điểm | Chụp cả thanh địa chỉ và đồng hồ; giữ tệp gốc không qua chỉnh sửa |
| Bản lưu trang (tệp trang web, PDF) | Toàn bộ nội dung, cấu trúc trang, đường dẫn | Một số trang tải động không lưu đủ | Kết hợp với quay màn hình |
| Video quay màn hình | Quá trình truy cập liên tục, khó dựng giả | Tệp lớn; người xem phải tua để tìm chỗ quan trọng | Ghi chú mốc phút giây trong danh mục |
| Bản lưu trên dịch vụ lưu trữ web công cộng | Mốc thời gian do bên thứ ba ghi | Không phải trang nào cũng lưu được; có thể bị chủ trang yêu cầu xoá | Dùng làm lớp bổ sung, không thay thế bản bạn tự lưu |
| Vi bằng của Thừa phát lại | Sự kiện được người có chức năng ghi nhận, sức nặng cao | Tốn chi phí và cần hẹn lịch | Dùng cho vụ có giá trị lớn, sắp khởi kiện hoặc gửi đơn xử phạt |
| Bản giải trình so sánh | Chỉ ra chính xác phần bị sao chép | Là ý kiến của bạn, không tự có giá trị chứng minh nguồn | Đặt cạnh tác phẩm gốc và bản chụp gốc |
Chụp màn hình thế nào để không bị bác
Đủ bốn yếu tố trong cùng một khung
Một ảnh chụp lý tưởng có đủ: thanh địa chỉ thấy rõ đường dẫn, phần nội dung vi phạm, tên tài khoản đăng, và thời điểm (đồng hồ hệ thống hoặc ngày đăng trên bài). Nếu không gói được trong một khung, chụp nối tiếp và đánh số.
Trên điện thoại
Ứng dụng di động thường ẩn đường dẫn. Hãy dùng chức năng sao chép liên kết của ứng dụng, dán vào ghi chú và chụp màn hình ghi chú đó ngay sau ảnh chụp bài đăng, hoặc mở bài bằng trình duyệt trên máy tính để chụp lại.
Không chỉnh tệp gốc
Không cắt, không xoay, không làm mờ thông tin trên tệp gốc. Mọi đánh dấu, khoanh vùng, che thông tin cá nhân của người khác làm trên bản sao, ghi rõ là "bản chú thích".
Khi nào nên lập vi bằng qua Thừa phát lại
Vi bằng là văn bản do Thừa phát lại lập, ghi nhận sự kiện, hành vi mà họ trực tiếp chứng kiến, ví dụ việc truy cập một đường dẫn và nội dung hiển thị tại thời điểm đó. Điểm d khoản 1 Điều 78 Nghị định 17/2023 liệt kê vi bằng là chứng cứ chứng minh xâm phạm. Trình tự, chi phí lập vi bằng do pháp luật về thừa phát lại và thoả thuận với văn phòng thừa phát lại điều chỉnh; bạn nên hỏi trực tiếp văn phòng trước khi đặt lịch.
Các trường hợp vi bằng đáng đồng tiền:
- Bạn định khởi kiện đòi bồi thường, nơi bên kia có động cơ phủ nhận mọi ảnh chụp.
- Nội dung vi phạm nằm trên website riêng, chủ trang có thể sửa hoặc xoá bất cứ lúc nào.
- Vi phạm diễn ra trong buổi phát trực tiếp hoặc nội dung chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.
- Bạn cần ghi nhận số lượng lớn trang vi phạm cùng một lúc để chứng minh quy mô.
Mẹo thực tế: chuẩn bị sẵn danh sách đường dẫn, thứ tự truy cập và những điểm cần ghi nhận (ngày đăng, lượt xem, giá bán) trước khi gặp Thừa phát lại. Buổi lập vi bằng sẽ nhanh và đầy đủ hơn nhiều.
Năm lỗi khiến bộ chứng cứ yếu đi
- Chụp cắt mất thanh địa chỉ, chỉ còn nội dung. Không ai biết ảnh được chụp ở đâu.
- Chỉ chụp phần bị sao chép mà không chụp trang hồ sơ người đăng, khiến không xác định được bên vi phạm.
- Báo cáo vi phạm lên nền tảng trước khi thu chứng cứ. Nếu nền tảng gỡ ngay, bạn mất chứng cứ cho bước đòi bồi thường.
- Thu bằng tài khoản đã bị chặn hoặc đã tương tác với người đăng, làm nội dung hiển thị khác với người xem thông thường.
- Không ghi lại ai thu, thu lúc nào. Sau vài tháng chính bạn cũng không nhớ tệp nào là bản gốc.
Mẫu danh mục chứng cứ
Đây là khung danh mục gọn, đáp ứng yêu cầu lập danh mục có chữ ký tại khoản 2 Điều 78:
| STT | Tên tệp | Mô tả | Đường dẫn | Thời điểm thu | Người thu |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 01-toan-trang.png | Ảnh chụp toàn trang bài đăng | (đường dẫn đầy đủ) | (giờ, ngày) | (họ tên) |
| 2 | 02-quay-man-hinh.mp4 | Quay quá trình truy cập, phút 00:40 là phần bị sao chép | (đường dẫn) | (giờ, ngày) | (họ tên) |
| 3 | 03-luu-trang.pdf | Bản lưu trang có đường dẫn ở chân trang | (đường dẫn) | (giờ, ngày) | (họ tên) |
| 4 | 04-so-sanh.pdf | Bảng so sánh song song bản gốc và bản vi phạm | Không áp dụng | (ngày lập) | (họ tên) |
Cuối danh mục ghi câu xác nhận ngắn, ký và ghi rõ họ tên. Hãy nhớ Điều 79 Nghị định 17/2023: người yêu cầu xử lý chịu trách nhiệm về sự trung thực của thông tin, tài liệu, chứng cứ mình cung cấp. Thu đúng, ghi đúng, không thêm bớt là cách bảo vệ chính bạn.
Câu hỏi thường gặp
Ảnh chụp màn hình có được coi là chứng cứ không?
Có. Điểm b khoản 1 Điều 78 Nghị định 17/2023 liệt kê ảnh chụp, bản ghi âm, ghi hình đối tượng bị xem xét là chứng cứ chứng minh xâm phạm. Tuy vậy ảnh chụp dễ bị nghi ngờ chỉnh sửa, nên cần thấy rõ đường dẫn, thời điểm và nên kèm bản lưu trang hoặc video quay màn hình.
Có nên nhắn cho người đạo trước khi thu chứng cứ không?
Không nên. Thu đủ chứng cứ trước rồi mới liên hệ, vì người đăng có thể xoá, sửa hoặc khoá trang ngay khi biết bạn phát hiện. Khi đó bạn chỉ còn lời kể, rất khó chứng minh.
Khi nào nên lập vi bằng?
Khi bạn chuẩn bị khởi kiện, gửi đơn yêu cầu xử phạt, hoặc khi giá trị vụ việc lớn và bên kia có thể phủ nhận. Vi bằng được nêu tại điểm d khoản 1 Điều 78 Nghị định 17/2023. Với vụ gỡ bài nhỏ trên nền tảng, ảnh chụp và bản lưu trang thường đã đủ.
Có được khoanh đỏ, chú thích lên ảnh chụp không?
Được, nhưng làm trên bản sao. Luôn giữ bản chụp gốc không chỉnh sửa, và bản chú thích dùng để giải trình. Nộp cả hai giúp người xem hồ sơ vừa tin được nguồn gốc vừa thấy ngay chỗ bị sao chép.
Danh mục chứng cứ cần những gì?
Khoản 2 Điều 78 Nghị định 17/2023 yêu cầu tài liệu, hiện vật chứng minh xâm phạm phải lập thành danh mục, có chữ ký xác nhận của người yêu cầu xử lý. Mỗi dòng nên có số thứ tự, tên tệp, đường dẫn, thời điểm thu và người thu.
Bài viết mang tính thông tin, dẫn theo văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm cập nhật (03/11/2026); không thay thế ý kiến tư vấn của luật sư cho vụ việc cụ thể.
