Gian hàng trên sàn thương mại điện tử dùng ảnh, mô tả sản phẩm của bạn: khiếu nại sở hữu trí tuệ và trách nhiệm của sàn theo Luật Thương mại điện tử 2025

Khi một gian hàng trên Shopee, Lazada hay TikTok Shop dùng ảnh sản phẩm bạn chụp hoặc mô tả bạn viết, cách nhanh nhất là gửi khiếu nại sở hữu trí tuệ qua kênh dành cho chủ quyền của chính sàn đó, nêu rõ đối tượng bị xâm phạm là hình ảnh và câu chữ, kèm bằng chứng bạn là chủ thể quyền. Từ ngày 01/07/2026, Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 đặt cho chủ sàn trách nhiệm kiểm tra, rà soát, gỡ bỏ và xử lý kịp thời khi nhận được phản ánh về hành vi kinh doanh vi phạm pháp luật.

Xác định đúng thứ bị xâm phạm

Trên sàn, người bán thường nhầm lẫn giữa ba thứ khác nhau. Gửi khiếu nại sai loại là lý do phổ biến khiến đơn bị trả lại.

Thứ bị lấy	Loại quyền	Bạn cần chứng minh
Ảnh sản phẩm, video giới thiệu bạn tự chụp hoặc thuê chụp	Quyền tác giả	Bạn là người chụp hoặc được chuyển giao quyền
Mô tả, bài hướng dẫn sử dụng bạn tự viết	Quyền tác giả	Bạn là người viết, đăng trước
Tên thương hiệu, logo trên gian hàng giả	Nhãn hiệu	Văn bằng bảo hộ nhãn hiệu
Sản phẩm là hàng nhái kiểu dáng	Kiểu dáng công nghiệp	Văn bằng bảo hộ kiểu dáng

Bài này tập trung vào trường hợp đầu: gian hàng khác lấy ảnh và mô tả của bạn. Đây là tình huống người bán nhỏ gặp nhiều nhất, và cũng là tình huống không cần văn bằng — quyền tác giả phát sinh khi tác phẩm được tạo ra, theo khoản 1 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ (hợp nhất 2026).

Ảnh chụp hàng của hãng vẫn là ảnh của bạn

Ví dụ: một người bán gốm Bát Tràng thuê thợ chụp bộ ấm chén trên nền trắng, có ánh sáng, bố cục riêng. Gian hàng khác cùng bán bộ ấm đó tải nguyên bộ ảnh về dùng. Sản phẩm không phải của người bán, nhưng bức ảnh là tác phẩm nhiếp ảnh. Câu hỏi then chốt là quyền với bức ảnh thuộc về ai: người chụp hay người thuê. Nếu hợp đồng thuê chụp không nói rõ, hãy xin người chụp xác nhận chuyển giao hoặc đồng ý cho bạn đứng ra khiếu nại.

Kênh khiếu nại trên sàn: tìm ở đâu

Các sàn lớn đều có kênh riêng để chủ quyền gửi khiếu nại sở hữu trí tuệ, tách khỏi nút báo cáo sản phẩm thông thường dành cho người mua. Tên gọi thường xoay quanh "bảo vệ sở hữu trí tuệ" hoặc "bảo vệ thương hiệu", và cách truy cập thay đổi theo thời gian. Hãy tìm trong trung tâm trợ giúp của sàn với từ khoá "sở hữu trí tuệ" hoặc "quyền tác giả", và chỉ dùng trang thuộc tên miền chính thức của sàn.

Nút "báo cáo sản phẩm" trên trang sản phẩm phù hợp với người mua phát hiện hàng cấm, hàng giả. Với việc bị lấy ảnh, nút này thường không đủ: người xử lý không biết bạn là ai và ảnh gốc ở đâu.

Trách nhiệm của sàn về hệ thống tiếp nhận khiếu nại

Luật Thương mại điện tử đặt yêu cầu cụ thể cho sàn lớn. Theo khoản 3 Điều 17, chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian có chức năng đặt hàng trực tuyến là nền tảng số lớn phải có hệ thống tiếp nhận và giải quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại trực tuyến, và "hệ thống rà soát, cảnh báo, gỡ bỏ tự động thông tin hàng hóa, dịch vụ vi phạm pháp luật; có biện pháp ngăn chặn các hành vi tái phạm". Khoản 4 cùng điều yêu cầu hệ thống đó:

• Dễ truy cập, cho phép người dùng gửi phản ánh và theo dõi tiến trình giải quyết;
• Xử lý kịp thời, không phân biệt đối xử, căn cứ vào chứng cứ, dữ liệu giao dịch điện tử;
• Thông báo ngay cho người phản ánh về việc tiếp nhận và quy trình giải quyết;
• Bảo đảm quyết định không chỉ dựa trên cơ chế tự động mà có sự giám sát của con người.

Mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử có chức năng đặt hàng trực tuyến là nền tảng số lớn cũng phải thực hiện các trách nhiệm tại khoản 3 Điều 17, theo khoản 4 Điều 18. Điểm cần nhớ: khi bạn đã gửi khiếu nại mà không nhận được thông báo tiếp nhận, hoặc bị từ chối bằng một thư trả lời tự động không lý do, bạn có căn cứ để yêu cầu sàn xem xét lại có người kiểm tra.

Hồ sơ khiếu nại: chuẩn bị đủ một lần

1. Thông tin chủ thể quyền: họ tên hoặc tên doanh nghiệp, mã số doanh nghiệp, người liên hệ, thư điện tử, số điện thoại.
2. Bằng chứng quyền với ảnh: tệp ảnh gốc độ phân giải cao, có siêu dữ liệu máy ảnh và ngày chụp; ảnh thừa cùng buổi chụp không được đăng; hợp đồng thuê chụp hoặc xác nhận chuyển giao quyền.
3. Bằng chứng quyền với mô tả: đường dẫn sản phẩm của bạn có ngày đăng sớm hơn; bản nháp, tệp văn bản gốc.
4. Đường dẫn từng sản phẩm vi phạm: không phải đường dẫn gian hàng.
5. Bảng đối chiếu: ảnh nào của bạn tương ứng ảnh nào của họ; đoạn mô tả nào bị chép.
6. Ảnh chụp màn hình trang vi phạm có tên gian hàng, giá, lượt bán, ngày chụp.

Danh mục này cũng khớp với cấu trúc chứng cứ theo Điều 77 (chứng minh chủ thể quyền) và Điều 78 (chứng minh xâm phạm) Nghị định 17/2023/NĐ-CP, nên nếu việc khiếu nại trên sàn không thành, bạn có thể dùng lại khi đi tiếp tại cơ quan có thẩm quyền.

Mẹo nhận diện ảnh bị lấy dù đã bị chỉnh

Gian hàng sao chép thường xoá hình mờ, cắt viền, chèn chữ khuyến mãi lên ảnh. Khi đối chiếu, hãy chỉ ra những chi tiết không thể trùng ngẫu nhiên: vị trí bóng đổ, nếp vải nền, vết xước trên đế sản phẩm, đạo cụ trang trí. Đặt hai ảnh cạnh nhau, khoanh các điểm trùng — điều này thuyết phục hơn nhiều so với câu "họ lấy ảnh của tôi".

Sàn có trách nhiệm gì với gian hàng vi phạm

Luật Thương mại điện tử 2025 không có một điều riêng về quyền tác giả của ảnh sản phẩm, nhưng đặt ra các trách nhiệm chung mà bạn có thể viện dẫn:

Quy định	Nội dung	Ý nghĩa với bạn
Điểm c khoản 1 Điều 15	Chủ sàn có biện pháp kiểm tra, rà soát, gỡ bỏ và xử lý kịp thời khi phát hiện hoặc nhận được phản ánh về hành vi kinh doanh vi phạm pháp luật	Phản ánh của bạn là căn cứ để sàn phải xử lý
Điểm đ khoản 1 Điều 17	Kiểm duyệt thông tin hàng hóa do người bán khởi tạo trước khi hiển thị, để phòng chống hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ	Sàn có nghĩa vụ phòng ngừa, không chỉ chờ khiếu nại
Điểm e khoản 1 Điều 17	Bảo đảm truy cập dữ liệu hàng hóa đã đăng ít nhất 01 năm	Dữ liệu tin đăng vi phạm vẫn còn để làm chứng cứ
Điểm d khoản 2 Điều 17	Cung cấp thông tin cần thiết hỗ trợ các bên giải quyết phản ánh, khiếu nại, tranh chấp	Có thể đề nghị sàn hỗ trợ thông tin khi đi tiếp
Khoản 2 Điều 6	Cấm kinh doanh hoặc tạo điều kiện kinh doanh hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ	Áp dụng rõ nhất khi hàng hoá là hàng nhái, hàng giả

Cần nói thẳng: khoản 2 Điều 6 nói về hàng hoá xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Nếu gian hàng bán hàng thật mà chỉ dùng ảnh của bạn, căn cứ phù hợp hơn là trách nhiệm xử lý phản ánh tại điểm c khoản 1 Điều 15 cùng với quyền tác giả của bạn đối với bức ảnh. Đừng cáo buộc hàng giả khi bạn không có bằng chứng; cáo buộc quá đà dễ khiến khiếu nại bị coi là thiếu thiện chí.

Sàn cũng là doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian

Nghị định 134/2026/NĐ-CP (hiệu lực 09/04/2026) sửa điểm đ khoản 2 Điều 110 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, xác định doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian bao gồm "doanh nghiệp cung cấp nền tảng số trung gian, bao gồm dịch vụ mạng xã hội trực tuyến, nền tảng thương mại điện tử và các nền tảng số trung gian khác". Sàn lưu trữ ảnh và mô tả do người bán đăng lên theo yêu cầu của họ, nên bạn có thể viện dẫn quy trình gỡ theo Điều 114 Nghị định 17/2023/NĐ-CP: tạm gỡ trong vòng 72 giờ khi nhận yêu cầu kèm đủ tài liệu, chứng cứ theo khoản 4. Nghị định 134/2026 còn bổ sung khoản 3 Điều 112, nêu trách nhiệm ngăn chặn chia sẻ, xoá bỏ thông tin vi phạm theo pháp luật về thương mại điện tử.

Khi gian hàng vi phạm phản bác hoặc đăng lại

Người bán bị khiếu nại có thể phản bác, nhất là khi họ cho rằng ảnh do nhà cung cấp chung gửi cho nhiều người bán. Đây là tình huống thật sự xảy ra: nhiều xưởng gửi bộ ảnh cho đại lý. Nếu ảnh do bạn tự chụp, tệp gốc và ảnh thừa cùng buổi chụp là bằng chứng mạnh nhất. Nếu ảnh do nhà cung cấp gửi, bạn có thể không phải là người có quyền khiếu nại.

Gian hàng sao chép hay đăng lại sản phẩm mới với cùng bộ ảnh. Lưu mã khiếu nại cũ, gửi khiếu nại mới có nhắc tới lần trước để làm rõ hành vi lặp lại — luật yêu cầu sàn lớn có biện pháp ngăn chặn hành vi tái phạm theo điểm c khoản 3 Điều 17.

Phòng ngừa cho lần sau

• Lưu toàn bộ tệp gốc mỗi buổi chụp vào một thư mục theo ngày, đừng chỉ giữ ảnh đã chỉnh.
• Ghi rõ trong hợp đồng thuê chụp quyền với ảnh thuộc về ai.
• Đặt hình mờ ở vị trí khó cắt (giữa sản phẩm, mờ nhẹ) thay vì góc ảnh.
• Đăng sản phẩm lên trang riêng của bạn trước khi đưa lên sàn để có mốc thời gian rõ ràng.

Khi gian hàng vi phạm là đối thủ có doanh số lớn, hoặc hành vi kéo dài gây thiệt hại đáng kể, việc gỡ trên sàn chỉ là bước đầu. Lúc đó nên trao đổi với luật sư về thư yêu cầu chấm dứt vi phạm và yêu cầu bồi thường.